“Goya,her zaman büyük bir sanatçı, sık sık da dehşet uyandıran bir sanatçıdır…Cervantes döneminde zirveye ulaşan, temelde neşeli ve şakacı İspanyol yergici ruhuna çok daha modern bir şey, günümüzde çok takdir gören bir nitelik, tanımlanamayana düşkünlük, hayvani özellikler edinmiş insan çizgileriyle dehşetengiz bir doğa kavramı eklemiştir.”

                                                                    Charles Baudelaire, Estetik Arayışlar (1868 [1]

Los Caprichos serisinden
Francisco Goya y Lucientes, pintor – Francisco Goya y Lucientes, ressam
Aside yedirme baskı, leke baskı, iğne kazı ve çelik kalem
220×153 cm
Özel koleksiyon, Madrid

Pera Müzesi, 20 Nisan–29 Temmuz 2012 tarihleri arasında ünlü ressam Francisco José de Goya y Lucientes  (1746-1828)’i ağırladı. “GOYA, Zamanın Tanığı” isimli sergide, sanatçının Los Caprichos-Kapriçyolar,Los Desastres de la Guerra- Savaşın Felaketleri, La Tauromaquia- Boğa Güreşi, Los Disparates o Los Proverbios- Akılsız Yaratıklar ya da Zırvalar adlı 4 gravür serisi ile 12 yağlıboyası yer aldı.

İspanyol ressam Goya, 1799’da saray baş ressamlığına getirildiğinde 80 baskıdan oluşan Los Caprichos- Kapriçyolar adlı gravür serisini üretti. “1729 tarihli İspanyol Akademi Sözlüğü’ne göre kapris “düşünceden(niyetten) yola çıkarak oluşturulmuş, genellikle olağan ve yaygın kurallara uymayan yargı…” olarak tanımlanıyordu.” [2] İşte  Goya,  kendinden önceki ressamların olağan konuları olan din veya mitoloji gibi temaları işlememiş tersine konu seçiminde özgür ve olağan dışı davranmış, hayal gücüne tam özerklik vermiştir. Bu da Goya’nın kaprisidir.

Los Caprichos serisindeki belki de en dikkat çekici eser El sueño de la razón produce monstruos-Aklın Uykusu Canavarlar Doğurur isimli gravürdür. “Bu eser, der Foucault, klasik akıldışının gecesidir. Ama bu karanlık gecede insan, en derin var oluşu ile iletişime geçer ve bütün bunlar onun içindeki en büyük yalnızlıktır. (2006:531)[3]

Los Caprichos serisinden
El sueño de la razón produce monstruos-Aklın Uykusu Canavarlar Doğurur
Aside yedirme baskı ve leke baskı
218×152 cm.
Özel koleksiyon, Madrid

Ünlü sanat eleştirmeni Robert Hughes, Goya ve sanatını şöyle tarif eder: “ “Goya, sanatın, bilgiye ulaşmak ve gerçeği anlatmak için bir araç olduğunu anlayan adamdır.” Hughes’a göre  Goya’nın 1793 ‘te sağır kalmasından ve akıl sağlığının bozulmasından sonraki işleri esas Goya’yı anlatır bize. Ve ekler: İşte bu hastalık ve delilik olmadan, Goya normalliğe mahkum olurdu.””  [4]

Bu hastalıklardan sonra, yeni bir duyu olarak geliştirdiği hayal gücü sınır tanımayacaktır. Dış dünyadan giderek kendini soyutlayarak, kendi iç dünyasına, hayallerine, ilüzyonlarına ve rüyalarına odaklanmıştır artık.  Bu dünyada fantastik yaratıklar, canavarlar, cadılar…vardır. Bu varlıklar deliliğin unutulmuş imajlarıdır Foucault’ya göre ve Goya onları tekrar keşfetmiştir. “Ama bu varlıklar Goya için başka bir şey  ifade eder ve farklı bir kaynaktan  gelir. Bu formlar, Bosch ve Breughel’de dünyanın kendisinden doğarken,  Goya’da hiçbir şeyden doğmaz. Onlar iki anlamda da dipsizdir, hem en monoton gecelere karşı koyarlar hem de köklerini, doğalarını, sürelerini kimse belirleyemez. Los Disparates serisinin, Los Caprichos serisinden farklı olarak- ne manzarası, ne duvarı, ne de dekoru vardır. Modo de Volar – Uçma Biçimi adlı resimde, hiçbir yıldız insan üstü yarasa varlıkların görülmesi için geceyi aydınlatmaz. Burada hiçbir şey tanıdığımız dünyadan konuşmaz”(2006:531) [5]

Los Disparates o Los Proverbios serisinden
Modo de Volar – Uçma Biçimi
Aside yedirme baskı ve perdahlanmış leke baskı
24.7 x 35.9 cm
Meadows Museum , Dallas

Goya insan doğasını bütün karanlığıyla, farkına vardığımız ve varmadığımız gerçeklikleri ile ortaya koyar. Kimin aklından canavarlar çıkmadı ki ? Sadece biz fark etmiyoruz diye onların var olmadıklarını hangimiz söyleyebilir…

Dicle Koylan

 

[1] Bu metin Goya: Zamanının Tanığı – Gravürler ve Resimler sergisi kataloğundan alınmıştır.

[2] Bu metin Goya: Zamanının Tanığı – Gravürler ve Resimler sergisi kataloğundan alınmıştır.

[3]  Foucault,Michel(2006) History of Madness, Oxon:Routledge

kitabın alıntı kısmı için bknz : http://books.google.com.tr/books?hl=tr&id=B5Pyfip2P1gC&q=goya#v=onepage&q&f=false

[4]http://www.upenn.edu/pennnews/current/node/2311

[5]Foucault,Michel(2006) History of Madness, Oxon:Routledge

Çeviri: Dicle Koylan

 

Paylaş